Balkanblogs

Waarde lezers,
De schaarse regelmatige bezoekers van dit weblog zullen hebben gemerkt dat ik de laatste maanden weinig heb gepost. (Wie denkt: "He, dit heb ik al eerder gelezen!" heeft gelijk. Scroll door naar het tweede plaatje voor nieuws.) Opvallend genoeg blijft het aantal bezoekers constant. Dat wil zeggen: een handjevol per dag. Enerzijds is het verheugend om te merken dat sommige berichten nog gelezen worden, anderzijds is het teleurstellend dat het nauwelijks uitmaakt of ik veel of weinig schrijf.
Daarom heb ik besloten de Engelstalige markt aan te boren, wat nog niet zo eenvoudig is. De concurrentie is moordend.
Niet dus. Blogs met nieuws over nieuwe veerdiensten, de zoveelste overwinning van de Kroatische gastronomie, de fantastische wijnen die hier gemaakt worden maar om onverklaarbare redenen buiten Kroatië volslagen onbekend zijn, zulke weblogs zijn er genoeg. Daar hoor je mij dus niet over.
Op Croatian Crescent probeer ik van tijd tot tijd goed en slecht nieuws uit Kroatië te brengen. Ik vraag begrip voor mijn onvolmaakte Engels. Ik behoor niet tot de categorie mensen die denken dat ze in Engels toch net iets puntiger en geestiger formuleren dan in het Nederlands, integendeel. Het is een noodgreep (bij wijze van spreken dan), meer niet.
Servië kan vanuit Nederland op meer belangstelling rekenen. Dat bleek onder meer uit het inmiddels ter ziele gegane Bureau Belgrado. Al geruime tijd (en zeer getrouw, gemiddeld anderhalf bericht per dag) schrijft correspondent David Jan Godfroid verrassende stukjes over Servië en, als daar reden toe is, over zijn buurlanden.
Voor die grotere belangstelling kan ik wel een paar redenen bedenken. (1) Het wagenpark is veel gevarieerder. (2) Kroatië heeft geen Kosovo. Dat is niet trouwens niet helemaal waar... (3) De Servische politiek is interessanter, om eens een eufemisme te gebruiken. (4) Belgrado is de grote broer onder de Balkansteden. (5) Zo kan ik nog wel even doorgaan.
Maar misschien zijn ze gewoon vaardiger met de pen. Hoe dan ook - samo uživajte, zoals aan deze en gene zijde van de Donau wordt gezegd.

Balkan in Beeld verder als Croatian Crescent

Waarde lezers,
De schaarse regelmatige bezoekers van dit weblog zullen hebben gemerkt dat ik de laatste maanden weinig heb gepost. Opvallend genoeg blijft het aantal bezoekers constant. Dat wil zeggen: een handjevol per dag. Enerzijds is het verheugend om te merken dat sommige berichten nog gelezen worden, anderzijds is het teleurstellend dat het nauwelijks uitmaakt of ik veel of weinig schrijf.
Daarom heb ik besloten de Engelstalige markt aan te boren, wat nog niet zo eenvoudig is. De concurrentie is moordend.
Niet dus. Blogs met nieuws over nieuwe veerdiensten, de zoveelste overwinning van de Kroatische gastronomie, de fantastische wijnen die hier gemaakt worden maar om onverklaarbare redenen buiten Kroatië volslagen onbekend zijn, zulke weblogs zijn er genoeg. Daar hoor je mij dus niet over.
Op Croatian Crescent probeer ik van tijd tot tijd goed en slecht nieuws uit Kroatië te brengen. Ik vraag begrip voor mijn onvolmaakte Engels. Ik behoor niet tot de categorie mensen die meent dat ze het in Engels toch net iets puntiger en geestiger formuleren dan in het Nederlands, integendeel. Het is een noodgreep (bij wijze van spreken dan), meer niet.

Yugo, or you don't go

De single "The day that never comes" van Metallica staat in Kroatië hoog in de hitlijst. In de bijhorende videoclip is, vooral in de laatste drie minuten, een opvallende rol weggelegd voor een auto die steeds verder uit het straatbeeld verdwijnt: de Yugo.
Het is bepaald niet de eerste keer dat de Yugo zijn opwachting maakt in films. Bijna altijd laat de auto iemand in de steek en dat is in Metallica's clip niet anders. Misschien is dat nieuws nog niet doorgedrongen tot landen als Congo en Algerije, want volgens de directeur van Zastava (waar Yugo onderdeel van is) zijn die landen geïnteresseerd in de Zastava-technologie. Wie weet... Servië zelf gelooft er in elk geval niet meer in, want na 55 jaar en ruim vier miljoen auto's zijn de fabrieken in Kragujevac verkocht aan Fiat.

Homo's op tv? Liever niet!

Dezer dagen wordt in Zagreb de Gay Pride gehouden, een gebeurtenis die garant staat voor een hoop gedoe in de Kroatische machomaatschappij. "Jesus loves me" is een van de slogans die Kroatische homo's dit jaar met zich meedragen, maar ik betwijfel of de Kroatische katholieke kerk het daarmee eens is. De invloed van de kerk rijkt hier ver, en bisschoppen bemoeien voortdurend met van alles en nog wat. Te weinig baby's, te toegeeflijk jegens Serviërs, zangeres Severina die een fout shirtje draagt - er komt geen einde aan.
Ook van de media hoeven we weinig steun voor homo's te verwachten. De programmaraad van de HRT - de staatstelevisie - heeft besloten dit onschuldige spotje niet uit te zenden. Leden van de raad vonden het spotje "te radicaal" en sommigen vonden zelfs dat "minderheden vaak een grens overgaan en de meerderheid terroriseren". De minderheden kunnen de borst natmaken.

Autovrij

Zagrepčani klagen steen en been over het gebrek aan parkeerplaatsen in de hoofdstad. Onterecht, volgens mij. Vergeleken met andere Europese hoofdsteden is het vinden van een parkeerplaats in Zagreb een eitje. De ochtendspits hier zou voor veel Nederlanders ook een verademing zijn.
In de Bovenstad mag van mij het parkeren helemaal verboden worden. Toeristen worden er vaak van hun sokken gereden en, zeg nou zelf, al dat blik in die oude straatjes is geen gezicht.

I love Zagreb

De hele Zagrebse Bovenstad wordt verlicht door het sfeervolle type lantaarn zoals op de foto. Vandaag ontdekte ik bij toeval dat dit soort buitenlamp ook in Nederland te krijgen is, en wel onder de naam "model Zagreb".
Zagreb was, zo lees je hier vaak, de eerste Europese stad met elektrische straatverlichting. Helaas gunt Wikipedia die eer aan Timişoara in Roemenië.

Maarschalk Poetin

Toen Kroatië onafhankelijk werd, was het snel gedaan met socialistische straatnamen. Het Plein van maarschalk Tito bestaat nog, en ergens in een buitenwijk kun je wonen aan de Arbeidersstraat, maar dat is het dan wel. Kroatische communisten die op enig moment uit de gratie raakten bij Tito hebben na de onafhankelijkheid wel een straat gekregen, zoals Andrija Hebrang. Hebrang was een vooraanstaand partizanenleider, maar hij zou na de oorlog te nauwe banden hebben onderhouden met het Kremlin. Dat was na de breuk tussen Stalin en Tito in 1948 natuurlijk ongewenst. Exit Hebrang. Zijn zoon, ook Andrija geheten, is trouwens tweemaal minster van Volksgezondheid geweest en is op dit moment leider van Sanaders HDZ-partij in het Kroatische parlement.
In Servië is het Kremlin na zestig jaar weer helemaal terug. Vladimir Poetin is al ereburger in Sombor, Vrbas, Loznica, Raska en Apatin. Novi Sad, Kikinda en Nis zullen hem naar verwachting ook uitroepen tot ereburger. In Banja Luka, hoofdstad van de Republika Sprska in Bosnië, zag ik oudjes rondlopen met portretten van Poetin. Hoe groot de liefde tussen de Slavische broeders is weten we zondag aanstaande, wanneer er in Servië presidentsverkiezingen worden gehouden. Tomislav Nikolic, leider van de Servische Radicale Partij en verklaard russofiel, is een van de grote kanshebbers.

Kylie in Karlovac

Grote artiesten slaan Zagreb vaak over tijdens Europese tournees. Soms gaan ze wel naar buurlanden, zoals afgelopen zomer de Rolling Stones naar Servië (Belgrado) en Montenegro (Budva), en dat geeft hier scheve gezichten. Ook Paris Hilton liet deze week weten het zonnige Kroatische eiland Hvar te laten schieten ten gunste van Belgrado. De rapper 50 Cent trap pas wel op in Zagreb, maar heeft daar slechte herinneringen aan. Hij werd betrapt toen hij in zijn kleedkamer een lijntje coke snoof, maar ontkent de aantijging en zegt nooit meer in Kroatië te willen optreden.
Gelukkig werden we deze week getroost met het nieuws dat Kylie Minogue misschien deze kant opkomt. Ergens in mei 2008 zou Kylie ("de grootste popster na Madonna", volgens een Kroatische krant) moeten optreden in het voetbalstadion van Karlovac of all places, een afgelegen stadje ter grootte van Zeist. Wie weet.

Een land vol veteranen

In oudere Servo-Kroatische woordenboeken kom je het woord "branitelj" niet tegen, terwijl Kroatië er een half miljoen van heeft. Branitelj betekent letterlijk "verdediger" maar hier te lande worden er alle veteranen uit de Vaderlandse oorlog mee bedoeld. Achter dat woord schuilt een politiek statement: wij werden aangevallen (door de Serviërs) en hebben ons slechts verdedigd. Over de vraag wie die "wij" zijn, wordt de laatste tijd heftig gediscussieerd. De lijst met veteranen is namelijk geheim, maar het gerucht gaat dat er ruim 480.000 man op staan, die op de een of andere manier financieel gesteund worden. Dat is voor een land van nog geen 4,5 miljoen mensen een gigantisch groot aantal. Sommige echte branitelji geloven daarom dat het wemelt van de nepveteranen. Een aangeslagen boer en veteraan in Slavonië klaagde op televisie over de paar rotcenten die hij ontvangt. "Een half miljoen veteranen", briesde hij, "waar waren al die lui toen er gevochten werd? Het Rode Leger, dat had er een half miljoen!" Hij wil, net als vele strijdmakkers, dat de lijst openbaar wordt zodat het kaf van het koren kan worden gescheiden.
Een van de echte veteranen is Branimir Glavas, een hoge officier in het Kroatische leger tijdens de burgeroorlog die nadien uitgegroeide tot een bekend politicus. Vreemd genoeg krijgt hij in de Westerse media nauwelijks aandacht. Bij de verkiezingen van vorige week won zijn partij drie zetels, wat veel is voor iemand die als verdachte van oorlogsmisdaden al meer dan een jaar in de gevangenis zit. Hij zou onder andere Servische burgers hebben gedwongen batterijzuur te drinken en met afgeplakte monden in een rivier hebben gegooid. Glavaš beweert dat de huidige parlementsvoorzitter Šeks overal van wist en overal bij was, dus deze zaak kan nog een lang staartje krijgen.

Mooie Brena in Belgrado

Mocht Joegoslavië nog op een bepaalde manier bestaan, dan is het waarschijnlijk muzikaal. Hoe het met de populariteit van Kroatische bands in Servië staat weet ik niet, maar omgekeerd zit het goed. De Partibrejkers en Darkwood Dub, beide bands uit Belgrado, treden regelmatig op in Zagreb en onlangs was zelfs Električni orgazam te gast. Ik ben benieuwd of die ook "Igra rokenrol cela Jugoslavija" (Heel Joegoslavië speelt rock 'n roll) lieten horen, een van hun grootste hits. Op YouTube is gelukkig een Kroatische versie te vinden: Igra rock 'n' roll cijela Jugoslavija.

Een ander ex-Joegoslavisch fenomeen, Lepa Brena ofwel Mooie Brena, doet misschien mee aan het volgende Eurovisie Songfestival in Belgrado. De Bosnische televisie zou haar hebben gevraagd Bosnië te vertegenwoordigen. Lepa Brena moet er nog over nadenken maar ze vindt het "in elk geval een grote eer dat ik gekozen ben".

Lekker stukje Eadamac

Het suffix "ac" is een van de vele achtervoegsels die in het Kroatisch bestaan om iemands nationaliteit aan te geven. Nizozemac (Nederlander), Nijemac (Duitser), Koreanac (Koreaan). Een Edammer is daarom een "Edamac". Toen ik een foto's maakte van deze "langdurig in prijs verlaagd"-reclameborden vroeg een beveiliger wat ik aan het doen was. Ik zei dat ik voor het thuisfront grappig foto's van Kroatië maakte.
"Dan moet je eerst toestemming vragen aan de manager!" Ik droop af en zag hem druk met iemand telefoneren, wijzend naar de kaas. Die kaas, of het nou Gauda of E(a)damac is, komt trouwens altijd uit Duitsland of Kroatië.

Wat je niet moet weten

Nadat de Engelsen in Wembley op hun snufferd gingen, leek het de Daily Mirror een goed idee uit te zoeken wat voor land Kroatië eigenlijk is. Het artikeltje is zo mogelijk nog slechter dan het spel van het Engelse elftal. Wat de Kroaten ("die sinds 2004 lid zijn van de EU en dus geen visum nodig hebben voor het Verenigd Koninkrijk") waarschijnlijk het meeste zal steken is de Daily Mirror het aantal toeristen met bijna 10 miljoen te laag inschatte.

Slavische broeders

De Russen beschouwen volgens Remco Reiding de overwinning van Kroatië op Engeland als een gunst van een broedervolk. Gelukkig kwamen die woorden na de wedstrijd, want Rusland, was dat niet altijd de grote vriend van Servië? De Kroaten voetbalden voor god (de katholieke en niet orthodoxe) en vaderland, en niet voor een paar Mercedessen. Dat is de stemming hier. Niettemin tonen de Kroatische media vol trots het eilandje latijnse tekst "Hvala vam, Hrvatska!" in een brei van cirilica, waarmee een Russische krant zijn dankbaarheid aan Kroatië tonen.
Ik had me voorbereid op een oersaaie wedstrijd. Want je weet hoe dat gaat met Nederland: het heeft zich geplaatst en dan telt de eer niet meer. Daarom verloor Oranje van Wit-Rusland. Maar ditmaal heb ik me vergist in de Kroatische mentaliteit, waarvoor mijn excuses. Op het centrale plein van Zagreb hing een groot scherm en we zagen daar hoe de Vatreni (de Vurigen) voetbalden alsof hun leven er vanaf hing. Tijdens de wedstrijd werden duizenden liters bier getapt op kosten van de rechts-nationalistische HSP - het is immers verkiezingstijd. Na elk Kroatisch doelpunt vloog het bier door de lucht. Het leek wel een concert van Normaal. Het woordgrapje van Vjesnik: de Vurigen deden de Engelsen bevriezen.

Nek aan nek

Gisteren was voor de Kroatische politieke partijen de laatste dag van de verkiezingscampagne. Vandaag heerst er stilte. De tijd van gratis rockconcerten, gratis bier en andere leuke dingen is voorbij. Morgen gaan de kiezers naar de stembus en het lijkt spannend te worden. Hieronder staat de laatste opiniepeiling, die laat zien dat niet te zeggen valt wie de grootste wordt: HDZ of SPD.
De peiling werd verricht in de tien kiesdistricten waarin Kroatië is opgedeeld. Het zogenaamde elfde district bestaat uit de in de diaspora levende Kroaten, voornamelijk in Bosnië maar ook emigranten in Duitsland, Australië enzovoort, horen daarbij. Voor de diaspora zijn vier zetels gereserveerd, die gewoontegetrouw naar de HDZ gaan. De minimale voorsprong die de SPD lijkt te hebben, kan dus makkelijk omslaan in een achterstand.
Zowel qua vorm als inhoud verschillen verkiezingen in Nederland en Kroatië enorm. Opiniepeilingen zijn hier schaars en lijken een kleine rol te spelen. De politieke kopstukken praten voortdurend over elkaar, maar nooit met elkaar. Er is niet één debat geweest tussen SPD-leider Milanovic en HDZ-leider en premier Sanader. Ook de regels waaraan de media zich moeten houden, dragen niet bij aan een normale campagne. Televisiestations zijn namelijk verplicht elke deelnemende politieke partij evenveel zendtijd te geven. Omdat er ruim honderd partijen meedoen, trok de afgelopen maand een bonte stoet van partijleiders over het televisiescherm. Partijen voor gepensioneerden, voor werklozen, voor veteranen, een tiental groene partijen - er kwam geen eind aan. Morgen wel, want er geldt een kiesdrempel van vijf procent.

Seizoenswisseling

Dit jaar begon de lente zonder dat aan de vorige zomer een echt einde was gekomen. De winter was namelijk uitzonderlijk zacht en droog. Dat is nu wel anders. De herfst begon vroeg en deze week is het skiseizoen geopend.
De straten van Zagreb geuren naar geroosterde maïskolven, kolenkachels en gepofte kastanjes. Ik zou bijna zeggen: "Heerlijk, die winter".

Strijd om de kiezer

Kroatië staat in het teken van verkiezingen. Op 25 november gaan de Kroaten naar de stembus en krijgt premier Ivo Sanader te horen of hij verder mag. Letterlijk, want zijn HDZ voert campagne met de slogan "Idemo dalje" (Wij gaan verder). SPD-leider en Sanaders grootste rivaal Milanovic zei hardop dat die slogan eerder werd gebruikt door Slobodan Milosevic, wat Sanader niet echt kon waarderen.
Deze week slaat hij electoraal terug door, heel toevallig, een voor gepensioneerden zeer aantrekkelijke regeling voor schuldaflossing te introduceren. En Kroatië is rijk aan arme gepensioneerden. Bijna een half miljoen mensen zullen deze week merken dat een deel van hun schuld is kwijtgescholden. Ondertussen is er van een normale politieke discussie geen sprake. Kandidaten spreken alleen over elkaar; debatten met elkaar zijn (nog) niet georganiseerd.

Vergeet Vukovar niet

Vandaag stond Kroatië stil bij het feit dat na langdurige bombardementen op 18 november 1991 de stad Vukovar in handen viel van het Servische leger, hoewel dat officieel nog het Joegoslavische Volksleger heette.
Bij de plechtigheden ter nagedachtenis aan de vele slachtoffers, genaamd "Zapamtite Vukovar", zetten mensen gisteravond brandende kaarsen langs de Ulica grada Vukavara (Vukovarska) in Zagreb. Het was een indrukwekkend gezicht, duizenden kaarsen langs een eindeloze weg die dwars door de stad loopt. De oude naam van Vukovarska was Ulica proletarskih brigada, genoemd naar de Joegoslavische proletarische brigades uit de Tweede Wereldoorlog. Na 1991 hadden de Kroaten genoeg van zulke brigades, zeker als ze zo proletarisch en primitief huishielden als in Vukovar.

Heleen van Royen in Belgrado

Toen ik deze week in een aflevering van Pauw&Witteman de schrijfster Heleen van Royen hoorde zeggen dat ze een bepaalde gebeurtenis in Nederland had gemist omdat ze in Belgrado was om haar boek te promoten, dacht ik dat ik haar verkeerd had verstaan. Maar nee, het is waar. Van Royen presenteerde op de Belgradose International Book Fair haar Bekstvo, in het Nederlands De ontsnapping.
Op haar website schreef ze dat Belgrado een aangename verrassing was: "Ik had niet gedacht dat er zoveel animo zou zijn voor mijn werk, ik dacht: die Serven hebben wel wat anders aan hun hoofd. Ik ben letterlijk besprongen door fotografen, tv-ploegen en journalisten en vrouwen die mijn boek hadden gekocht en een handtekening wilden." Het feit dat Bekstvo warm werd aanbevolen door de Servische Playboy zal daar vermoedelijk mee te maken hebben.
Vorige week vond de dertigste Zagrebse boekenbeurs plaats. Ook "internationaal", want met medewerking van Montenegro, Servië en Polen, maar helaas zonder Heleen.

Dromen zijn bedrog

De Hrvatska stranka prava (HSP - Kroatische Rechtenpartij) heeft nooit een geheim gemaakt van haar weerzin tegen het Joegoslavië-tribunaal dat Kroatische oorlogshelden als criminelen ziet. In een verkiezingsspotje monteerde de HSP handig wat fragmenten aan elkaar, waardoor premier Sanader en de parlementsvoorzitter Šeks (beide HDZ) als leugenaars en bedriegers worden ontmaskerd.
We horen eerst Sanader zeggen dat "geen enkel volk zijn helden zou uitleveren" en daarna Šeks die de woorden "lokaliseren, identificeren, arresteren en overdragen" noemt terwijl we de arrestatie van generaal Ante Gotovina zien. De boodschap: "Prodano! Bedrogen! Bescherm je droom, stem HSP."
De Kroatische Ethische Commissie de spot zelf ook bedriegelijk en zij verbood hem. De HSP vindt dat uiteraard schandalig en heeft aangekondigd met een veel hardere spot te komen.

Voetbal en verkiezingen

In Kroatië vinden op 25 november parlementsverkiezingen plaats en alleen al aan de campagnes van de politieke partijen zou je een aparte weblog kunnen wijden. Gisteren was het slikken voor alle fans van Dinamo Zagreb die toevallig niet veel ophebben met de regerende rechts-conservatieve HDZ van premier Sanader. In veel kranten stond paginagroot deze advertentie waarin Dinamo premier Sanadar en diens HDZ bedankt voor al hetgeen hij de afgelopen jaren voor de Kroatische sport in het algemeen en Dinamo in het bijzonder heeft gedaan.
"Wij roepen alle echte Kroatische sportliefhebbers en Dinamo-fans op om bij de aanstaande verkiezingen dr. Ivo Sanader te steunen en te stemmen voor de HDZ." De oproep is ondertekend door het bestuur van Dinamo en alle spelers, waarvan velen nota bene niet eens mogen stemmen omdat ze buitenlander zijn, zoals de Kameroener Chago, de Ivoriaan Guela, de Brazilianen Sammir, Carlos en Etto, en de Duitser Koch. Milan Bandic, die behalve burgemeester van Zagreb en vooraanstaand lid van de sociaal-democratische SDP ook erevoorzitter van Dinamo is, was niet gecharmeerd van deze actie. Er gaat jaarlijks een fikse som geld van de belastingbetaler naar Dinamo om de club op te been te houden en daar past zo'n gepolitiseerde houding van Dinamo volgens hem niet bij.
Behalve voetballers bemoeien ook priesters en bisschoppen zich met de verkiezingsstrijd, ten faveure van de HDZ. Per slot van rekening is premier Ivo Sanader de kerk veel dank verschuldigd. Zijn ouders waren te arm om hem naar school te sturen en daarom regelde zijn moeder gratis onderwijs in de katholieke school voor de kleine Ivo, wiens broer later priester werd. De kerk en Ivo's HDZ zijn derhalve twee handen op een buik en niet iedereen is daarvan gediend. De legerpredikant Jezerinac maakte zo bont dat president Mesic, lid van de liberale HNS, hem eraan herinnerde dat het leger geen politieke rol mag spelen. Als Jezerinac dat niet begrijpt zal Mesic hem de toegang tot legerbases ontzeggen. En dat kan hij, want Mesic is, net als George Bush, opperbevelhebber van de strijdkrachten.