Massagraf

In onder andere NRC Handelsblad stond te lezen: "Onderzoekers hebben in Slovenië een enorm massagraf uit de Tweede Wereldoorlog ontdekt. Dit berichtte de Sloveense krant Delo donderdag. Het graf met overblijfselen van ongeveer 15.000 mensen zou een van de grootste in Europa kunnen zijn. Volgens het dagblad, dat zich baseert op onderzoek van een Sloveense gouvernementele commissie, gaat het om een antitank-loopgraaf van 1 kilometer lang, circa 5 meter breed en ongeveer 2 meter diep, die vol ligt met botten. De aangetroffen voorwerpen bevestigen dat het merendeel van de slachtoffers Kroatisch-fascistische soldaten waren met hun familieleden. Zij werden vastgehouden door het toenmalige Joegoslavisch-communistische leger." En vielen vervolgens in de handen van Tito's partizanenleger.
In Kroatië staat deze gebeurtenis bekend als de tragedie van Bleiburg. Bij Bleiburg, een plaatsje in het zuiden van Oostenrijk, hield het Britse leger een enorme colonne tegen van...ja, van wat? Van Kroatische fascisten met heel veel bloed aan hun handen, zegt de een. Van onschuldige anticommunistische Kroaten, zegt de ander. Zo bezien is de ANP-formule "Kroatisch-fascistische soldaten met hun familieleden" niet slecht gekozen. Hoe dan ook, de jaarlijkse Bleiburg-herdenking wordt vooral bijgewoond door lieden die niet deugen. Nadat in voorgaande jaren de aanwezige Kroatische politici werden uitgescholden en onderbroken door neonazi's, laten de meeste politici de Bleiburg-beker aan zich voorbijgaan. De opperkatholiek van Kroatië, aartbischop Josip Bozanic, kan daar niet mee zitten en speelt al jaren een voorname rol in de Bleiburg-herdenking.

Hoera, een file!

Kroaten zijn, terecht, apetrots op hun Adriatische kust. Elk jaar stijgt het aantal toeristen dat Kroatië bezoekt spectatulair. In juni 2007 kwamer er 1,3 miljoen toeristen binnen, en dat is de eerste echte vakantiemaand. Wie 's winters over de Magistrala rijdt of de nieuwe snelweg Zagreb-Split neemt komt geen hond tegen, maar 's zomers staan er kilometerslange files voor tolpoortjes en grensovergangen. Dit relatief nieuwe verschijnsel wordt in de media breed uitgemeten (zie de voorpagina van Vjesnik). De dagelijkse file van een paar kilometer voor de tunnel Sveti Rok kan dag in dag uit het openingsnieuws van het journaal zijn.
"We gaan nu naar Svetlana, die al de hele dag bij grensovergang Macelj staat. Svetlane, kako je situacija? Hoe staat het ervoor?" Svetlana probeert al de hele dag te overleven bij 35 graden met al dat blik om haar heen en ziet er afgepeigerd uit, maar het doet haar zichtbaar genoegen dat zovelen haar land willen bezoeken.

In andere landen is de hoofdstad een belangrijke toeristische trekpleister, maar niet in Kroatië. Zagreb is 's zomers merkbaar rustiger dan anders. Het aantal toeristen dat Zagreb aandoet groeit weliswaar stevig, maar is in de verste verte niet voldoende om de uittocht van Kroaten naar de kust te compenseren. Want alleen pechvogels brengen de zomer in Zagreb door.

Andere tijden

Nederland haalt zelden het Kroatische nieuws. En zo wel, dan is het meestal vanwege buitenissige zaken als een speciaal voor honden gebrouwen bier, donorshows, of HIV-patiënten die door onveilige seks anderen proberen te besmetten. En het Haški tribunal natuurlijk. Dat was wel eens anders. In oude Nederlandse kranten kom je af en toe interessante reportages tegen over Kroatië en later de diverse Joegoslaviës. In de avondeditie van Het Vaderland stond het volgende te lezen (3 juli 1934):
Met de bekendheid van dr. P. is het inmiddels slecht gesteld, want ik kan niets over of van hem vinden, niet in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag en niet in de Nationale en Wetenschappelijke Bibliotheek in Zagreb. Ik hoor het graag als iemand meer weet over deze Pavlakovic.

Fascisten-partizanen: 3-1

Drie weken geleden vierde Kroatië de Dan antifašističke borbe, ofwel de Dag van de antifascistische strijd. Op 22 juni 1941 werd in de buurt van Sisak de eerste partizaneneenheid van Joegoslavië opgericht om de Duitse, Italiaanse en Kroatische fascisten te bestrijden. En in de 16de eeuw werden de Turken daar voor het eerst flink in de pan gehakt. Mede daarom wordt Sisak, een onaanzienlijk stadje ten zuiden van Zagreb, wel de stad van de Kroatische overwinningen genoemd.
Maar in de collectieve herinnering van de Kroaten zijn de partizanen allang geen gevierde vrijheidsstrijders meer. Dat bleek onlangs weer in een televisiestemming over de vraag: "Welke beweging zal herinnerd worden vanwege haar misdaden? De partizanen of de fascisten (Ustase)?". Een recordaantal Kroaten deed mee aan de stemming en de uitslag was eenduidig. Drie op de vier Kroaten vind de partizanen grotere misdadigers dan de Kroatische fascisten.

Wat moet je denken van zo'n uitslag? Het Joegoslavische communisme staat bekend als een stuk milder dan het communisme elders. En het Kroatische fascisme staat bekend als een stuk wreder dan het fascisme elders. Maar misschien heb ik er niks van begrepen. Hoewel de opmerking van een jonge deelnemer aan de antifascisme-dag te denken geeft. Hij vertelde op televisie dat antifascisten nog vaak als anti-Kroatisch worden gezien. Ten onrechte volgens hem. Want antifascisten hielden toch echt ook van hun Kroatische vaderland...

Als laatste van de Balkan-bloggers doe ik de deur dicht, voor een week of drie. Vidimo se.

Dubieuze diaspora

Dat Vlamingen niet voor het Nederlandse parlement mogen stemmen, vinden we normaal. En wie een Vlaming betitelt als de "Nederlandse diaspora" in België wordt waarschijnlijk vreemd aangekeken. Zo niet in Kroatië. Hier is het normaal om de Kroaten die in Bosnië wonen aan te duiden met diaspora. Het gaat dus niet om Kroaten die in de Vaderlandse Oorlog (zo wordt de burgeroorlog hier steevast genoemd) van huis en haard verdreven zijn. Nee, het zijn Kroaten die al honderden jaren in Bosnië wonen en toch mogen stemmen voor het Kroatische parlement. Volgens de wet behoren ze tot de diaspora. Maar hoe lang nog? De nieuwe voorman van de Kroatische sociaal-democraten, Zoran Milanovic, heeft de knuppel in het hoenderhok gegooid door te zeggen dat als het aan hem ligt Bosnische Kroaten hun stemrecht verliezen. Ook al hebben ze, stuk voor stuk, zowel de Kroatische als de Bosnische nationaliteit. Zij wonen al eeuwenlang in Bosnië en hebben genoeg aan de Bosnische verkiezingen, aldus Milanovic. Veel politieke steun krijgt hij niet voor zijn plan - hem wordt verweten dat hij de inspanningen van de Bosnische Kroaten in de oorlog voorbijziet. De Bosnische moslims zullen heel andere gevoelens hebben bij die "opofferingen", maar die mogen toch niet voor het Kroatische parlement stemmen. Overigens staat Milanovic' SDP-partij er in de peilingen voor de verkiezingen in november goed voor, dus er is gerede kans dat hij zijn zin krijgt.
Op de foto staat een detail van een monument voor Franjo Ladan Pancer, volgens het opschrift het eerste slachtoffer van de Vaderlandse Oorlog. Die claim lijkt mij onjuist. Het gedenkteken staat ergens langs de weg van Jajce naar Banja Luka. De precieze locatie weet ik niet meer, het was bij een groot hydraulisch project in de prachtige rivier Vrbas.

Kinderzegen

Kroatië heeft momenteel iets minder dan 4,5 miljoen inwoners en is met Polen het braafste jongetje van de katholieke klas. De kerken zitten vol en elke oprisping van de paus komt in het nieuws. Alleen als het om kinderen krijgen gaat, laat Kroatië het flink afweten. "Kinderen zijn de zegening van Kroatië" staat op een vervallen flat langs Vukovarska, een brede weg die Zagreb van west naar oost doorsnijdt.
In het pand zou de Kroatische Demografische Beweging gevestigd zijn, maar het is er verdacht stil. Net als in de kraamkamers. Als de Kroaten niet meer kinderen gaan krijgen, is in 2051 de bevolking naar verwachting gekrompen tot 3,7 miljoen. Op het internet kon ik zo gauw niet veel vinden over de Kroatische Demografische Beweging, maar twee jaar oud artikel in Hrvatsko Slovo laat zien hoe ongerust de directeur van de beweging, Don Anto Baković, zich maakt. Zelfs de kerk krijgt ervan langs. Baković: "Neem maar alleen Glas koncila, de belangrijkste krant van de katholieken. Ondanks vijftien jaar vrijheid schrijft die er onvoldoende over."

Raad de plaat (4)

Op een steenworp afstand van het centrum van Zagreb, zo niet in het centrum, staat een fabriekshal op instorten. Eigenlijk is het een prachtig gebouw. Zagreb heeft niet veel mooie industriële architectuur en is het jammer dat deze kolos er zo vergeten bijstaat. De man die toezicht houdt (waarop eigenlijk?) was verguld met onze belangstelling en stond ons toe een kijkje te nemen. Het lijkt een beetje op het paleis van Diocletianus in Split: de muren staan overeind, maar van binnen gaat het leven ongestoord zijn eigen gang.
Op deze foto is het niet goed te zien, maar achter de muren bevind zich een interessante mix van bomen, planten, katrollen, kabels en machtige stalen balken. Als ik genoeg geld had begon ik er een hotel. Waar staat dit gebouw en waar diende het in het verleden voor? Bekijk Raad de plaat (1) voor de spelregels.

Geen wolkje aan de lucht

"Enkele opklaringen afgewisseld door buien, met kans op onweer en windstoten. Morgen onstuimig weer met buien en kans op noordwesterstorm." Zo luidt de voorspelling op de website van het KNMI. Oh ja, de temperatuur komt uit op een graad of 15.
Tijd voor een opbeurend verhaal. Het weer op de Balkan is vrijwel altijd goed en de meeste regen valt 's nachts (mijn ervaring). Een pul bier doet 1 a 2 euro (afhankelijk van de locatie) en wie naar Montenegro gaat moet met euro's betalen. Kroatië en Montenegro hebben een prachtige kust, Bosnië en Servië hebben hoge bergen, wilde rivieren en dichte bossen. Wie in Kroatië een woord opvangt, kan er in Servië zijn voordeel mee doen. Je komt in musea waar speciaal voor jou, als enige bezoeker, het licht worden aangedaan. In Banja Luka koop je voor 3 euro een DVD met 6 speelfilms of 10 muziekalbums. Kijk eens een uurtje naar CNN en je hebt grote kans dat je een reclame voor Kroatië, Montenegro en Bosnië voorbij ziet komen.

Eldorado

Vijftien jaar geleden werd in een opslagplaats in Fazana de kapotte Cadillac Eldorado van Tito gevonden. Fazana is een klein dorp niet ver van Pula en de uitvalsbasis voor wie de Brijuni eilanden wil bezoeken. Tito schijnt op Brijuni veel in die Cadillac (bouwjaar 1953) te hebben rondgereden en wie genoeg geld heeft kan hetzelfde genoegen smaken. De auto is namelijk in oude staat hersteld en verscheept naar Brijuni. Voor 5000 kuna per uur mag je even maarschalkje spelen.
De auto op de foto staat overigens in Belgrado, maar was wel van Tito. Hij staat in het Huis van de bloemen, waar ook Tito begraven ligt.

Staatsvijand nummer 1

Onlangs kwam het 600-ste nummer van Nacional uit, een weekblad waarin vaak artikelen verschenen die waren gericht tegen de HDZ-partij van wijlen president Franjo Tudjman. Tien jaar geleden was de politieke situatie in Kroatië heel anders dan nu, wat wel blijkt uit de omslag van Nacional in 1997. De huidige president Stipe Mesic wordt "Staatsvijand nummer 1" genoemd. Niet door het blad zelf, maar door de kliek rondom Franjo Tudjman die woedend was dat Mesic in Den Haag getuigde tegen Kroatische oorlogsmisdadigers en omdat hij Tudjman ervan beschuldigde Bosnië te willen opdelen.